كودك، موجودی ضعیف و آسیب‌پذیر است و به حمایت، مراقبت و محبت بسیار نیاز دارد. در دوران كودكی، شخصیت كودك شكل گرفته و نوع تربیت او اعمال، رفتار و كردار او را در بزرگسالی تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. حال اگر این تربیت صحیح باشد كودك آینده‌ساز جامعه خواهد شد. اما اگر فردی در دوران كودكی، ملاك تربیتی بارزی نداشته باشد ناهنجاری‌هایی در او ظاهر می‌شود كه آثار و عواقب سوء آن در بزرگسالی گریبان فرد و جامعه را خواهد گرفت.

كودك‌آزاری جسمی، كودك‌آزاری عاطفی، كودك‌آزاری جنسی، غفلت، بهره‌كشی اقتصادی و بدرفتاری آموزشی از جمله مواردی است كه می‌تواند بر جسم وروان كودك اثر منفی گذاشته و او را به فردی نابهنجار تبدیل كند.

كودك‌آزاری جسمی: سیلی زدن، كتك زدن با چوب یا وسایل دیگر، لگد زدن، پرت كردن، گاز گرفتن، سوزاندن، آسیب رساندن به سر، شكستگی اندام و زخمی كردن از جمله آسیب‌های شایع جسمانی محسوب می‌شود. براساس تحقیقات انجام شده بیشترین آزار جسمی در كودكان بین یك تا پنج سال دیده شده است و فرد كودك آزار اغلب از اعضای خانواده، خویشاوند نزدیك یا نامادری بوده است. در بسیاری از خانواده‌های غیرمتعهد، كودكان نارس، عقب‌افتاده ذهنی و بیش فعال در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

كودك‌آزاری عاطفی: طرد كردن كودك، محرومیت عاطفی، برخورد خشونت‌آمیز خانواده، انتقاد، تحقیر و انتظارات نامناسب از كودك از جمله بدرفتاری‌های عاطفی است كه اغلب با بدرفتاری جسمی و كلامی همراه است.

غفلت: نادیده گرفتن كودك، كم‌توجهی والدین، عدم تامین نیازهای اولیه جسمی كودك مانند غذا، پوشاك، بهداشت، مراقبت‌های پزشكی و عدم ابراز عشق و علاقه از جمله موارد بی‌توجهی به كودك است.

بدرفتاری آموزشی: نمره‌گرایی، نادیده گرفتن توانایی‌های فردی، مقایسه كودك با همسالان، ایجاد رقابت‌های شدید تحصیلی، تاكید بر یادگیری از راه حفظ كردن، تكالیف سنگین درسی، تنبیه كودك در مدرسه ازجمله بدرفتاری‌هایی است كه از طریق والدین و معلمان باعث ایجاد فشارهای روانی بر كودك می‌شود.

كودك‌آزاری جنسی: یكی از شایع‌ترین بدرفتاری‌هایی است كه امروزه به دلیل سهل‌انگاری و غفلت والدین از سوی برخی افراد ناشناس، آشنایان و حتی برخی محارم به صورت مخفیانه موجب آزار و اذیت روانی و جسمی كودك می‌شود.

در كودك‌آزاری جنسی فرد متجاوز با كودك تماس یا تعامل برقرار كرده و از او برای تحریك جنسی خود یا فرد دیگری استفاده می‌كند. در این نوع آزار از كودك خواسته می‌شود قسمت‌های خاص بدنش را نمایان كند یا كودك، وادار به نگریستن، لمس یا تماس جنسی با فرد بزرگسال می‌شود. بنا به گفته روان‌شناسان، بزرگسال متجاوز می‌تواند مونث یا مذكر، مجرد یا متاهل و جوان یا مسن باشد. براساس یافته‌ها، متجاوز معمولا فردی آشنا، مجرد و مذكر است كه در صورت جوان بودن می‌تواند رفتار مخاطره‌آمیزتر و پرآسیب‌تری نسبت به كودك داشته باشد. البته گفتنی است که این بزه یا آسیب در خانواده های ایرانی به دلیل فرهنگ و اعتقادات در حداقل ممکن است.

واكنش والدین در برابر كودك آزار‌‌دیده

كودكان به دلیل احساس گناه و شرم بندرت وقوع سوء‌استفاده یا آزار جنسی را به والدین خود خبر می‌دهند. تغییر رفتارهای كودك، عدم تمایل كودك به تنها ماندن با بعضی از افراد یا سپرده شدن به آنها، افزایش سكوت، مدرسه‌گریزی، حملات گریه و وحشت و... می‌تواند از نشانه‌های كودك آزاردیده باشد. اكثر مادران پس از كشف آزار جنسی كودكشان احساساتی چون شوكه شدن، انكار، خشم، گناه، افسردگی و در نهایت پذیرش را تجربه می‌كنند.

به گفته روان‌شناسان، والدین بخصوص مادر باید به حرف‌های كودك به دقت گوش سپارد و به او توجه كند و با در آغوش گرفتن، به او اجازه دهد كه احساسات خود را بروز دهد و به او بفهماند كه ترس و نگرانی‌اش را درك كرده و این اتفاق تقصیر او نبوده است.

خوب است بدانید بازگرداندن آرامش خاطر و سلامت روانی به چنین كودكانی همواره نیازمند زمانی طولانی است و ممكن است سال‌ها به طول انجامد. در كنار رفتار محبت‌آمیز و هوشیارانه والدین، روان‌درمانی راهی موثر است كه می‌تواند كودك را از آثار مخرب این اتفاق فارغ ساخته و به برقراری هرچه زودتر زندگی سالم روانی او كمك كند.

 منبع: جام جم