همین یكی دو ماه پیش، مدیر كل دفتر سلامت، جمعیت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت آنچه را كه مدت‌هاست​ بین خانواده‌ها رواج یافته، در گفت‌وگویش با خبرگزاری ایسنا تائید كرد و خبر از رشد و گسترش تك‌فرزندی در جامعه داد.

تعداد خانواده‌هایی كه به داشتن یك فرزند اكتفا كرده‌اند كم نیست. برخی از آنها اصولا خانواده‌ای سه‌ نفره را ترجیح می‌دهند و برخی دیگر كه شمار بیشتری از این طیف را دربر می‌گیرد نیز به دلایلی چون افزایش مشكلات اقتصادی، اشتغال به كار زن و شوهر در بیرون از خانه، گرفتاری‌های خاص زندگی ماشینی و... ناچار از انتخاب گزینه تك‌فرزندی شده‌اند، اما از نظر بهداشت پرورشی و سلامت روانی خانواده، لازم است والدین چشم‌های خود را برای جلوگیری از تجربه طبعات منفی این انتخاب باز نگه دارند، زیرا تك‌فرزندی در صورت ناآشنایی با شیوه‌های آموزش و نادیده گرفتن روش‌های مناسب برای تربیت این تنها فرزند خانواده، مشكلات گونا‌گونی به همراه خواهد داشت.

ناتوان در حل مشكلات

در نظر بگیرید فرزندی را كه مدام تحت توجهات ویژه پدر و مادر از مشاركت در انجام كارهای سخت و آشنایی آرام آرام با مصائب گونا‌گون دور مانده است. والدین او برای آن‌كه تنها كودكشان سختی‌های آنها را نكشد، با فراهم آوردن همه چیز برای یك نفر، زمینه در مركز توجه قرار داشتن وی و آماده بودن امكانات را در ذهنش نقش زده‌اند و او از واقعیات گاه سخت و خورنده زندگی تجربه ملموسی ندارد. چنین فرزندی چطور می‌تواند با سختی‌ها، بن‌بست‌ها و فشارهای زندگی یا حتی روحی و روانی در مواجه​با مشکلات روزمره‌اش كنار آید؟

محول كردن برخی كارهای در حد توان و سن و سال كودك، بویژه تاكید بر انجام و حل مشكلاتش همراه با راهنمایی‌ها در صورت نیاز، پرهیز از توجهات ویژه و ابراز علاقه‌های افراطی و... مانند آن می‌تواند سبب شكل‌گیری بهتر شخصیت كودك تك‌فرزند شود.

گسترش احساسات منفی

كودك تك‌فرزند به سبب آن‌كه همواره با نشانه‌های علاقه‌مندی والدین روبه‌رو بوده كه بدرستی راه پروراندن شخصیت كودك را طی نكرده‌اند، با تصور ناخودآگاه این احساس كه فردی مهم به شمار می‌رود، اندك‌اندك مغرور شده و همه جا خود را بدون رقیب خواهد دید. بنابراین وقتی در جمع حضور یابد، همین توقع را از دیگران خواهد داشت. واقعیت ممكن است چنان نباشد و غرور و حسادت سبب بروز احساسات از سوی وی شود. وقتی احساساتش برانگیخته شود یا به سمت رفتارهای پرخاشگرانه و دعوا پیش خواهد رفت یا ادامه روابط عاطفی با دیگران را كنار خواهد گذاشت. برقراری روابط خود با دیگران را هم منوط به منافعی خواهد كرد كه برای خودش به همراه داشته باشد. اینجاست كه هر رفتار اندكی خارج از چارچوب پذیرفته شده ذهن خود را با قصد و غرض و همراه با توهین برداشت می‌كند و در نهایت چون ممكن است دیگران نیز چنین رفتاری را تحمل نكنند، این گروه فرزندان، افرادی درونگرا، كینه‌جو و مدام در حال كسب صفات منفی بیشتر هم خواهند شد. بالا بردن حس مشاركت و همجوشی وی از طریق تشویق به ایجاد دوستی با هم‌سن و سال‌ها در موقعیت‌ها و اماكن گروهی مثل مهدكودك، همبازی شدن با كودكان دیگر، تشویق كردن وی به در اختیار گذاشتن اسباب‌بازی‌هایش به دیگران، آموزش مدیریت مشكل به زبانی در حد فهم وی و... تا حد زیادی جلوی بسیاری از این خطاها را خواهد گرفت.

بزرگسالی زودرس

تك فرزندها از آنجا كه بیشتر مواقع را با بزرگسالان می‌گذرانند خیلی زود از روحیه كودكی فاصله می‌گیرند و بیش از سنشان می‌نمایند. حرف‌هایی می‌زنند و كارهایی می‌كنند كه به قول معروف گنده‌تر از دهان یا سن و سالشان به حساب می‌آید. از همین رو زودتر هم احساس استقلال و متكی به خود بودن در آنها زنده می‌شود. انتخاب همبازی‌هایی در رده سنی خود او، استفاده از ظرفیت مهدهای كودك و مدارس برای بیشتر كردن زمان گذران اوقات با همسالان وی و... در متعادل نگه داشتن این جنبه نیز كمك‌كننده و یاری‌رسان است.

واژه‌های ذهنی

احساس نیاز به داشتن مابه‌ازای واقعی برای برخی واژه‌های ذهنی یكی دیگر از پیامدهای تك‌فرزندی است. واژه‌هایی چون عمو، خاله، دایی، عمه، دختر خاله، پسر عمو و... حداقل در برهه‌ای از زمان، ذهن آنها را با حسرت داشتن و تجربه كردنشان اشغال می‌كند. خلأ پدید آمده از تماشای همسالانی كه در خانواده‌های پرجمعیت همبازی و همكلام و همكلاس و حتی هم‌ خاطره می‌شوند، در بین كودكان تك‌فرزند با ابراز علاقه به چنین خانواده‌های پرفامیل و دارای رفت ‌و آمدهای بین فامیلی گاهی شكل حسرتمندانه‌ای به خود می‌گیرد و حتی در كلام و بیانشان اظهار می‌شود. گاهی ترتیب دادن برنامه‌های تفریحی و گردش با دوستان و همكاران و حتی خانواده‌هایی با نسبت دورتر می‌تواند ذهن آنها را از این موضوع خارج كند. بویژه آن‌كه آنها می‌توانند با صدا زدن دوستان خانوادگی با عناوین خاله و عمو، حس داشتن مابه‌ازای این واژه‌ها را تا حدودی تجربه كنند.

احساس تنهایی

گاهی تنها بودن برای همه لازم است اما گاهی نباید همیشگی شود، زیرا تنهایی هم خوبی دارد هم بدی. تنهایی اگرچه فرصت اندیشیدن فراهم می‌آورد، اما اگر با احساس تنها بودن و توجه نكردن به شخص گره بخورد، آسیب‌رسان است. این احساس در كودكان سبب ایجاد اشكال و اختلال در برقراری ارتباط می‌شود، او را در آغوش خود فرو می‌برد و اعتماد به نفسش را كم می‌كند. اگر گمان كردید كودك‌تان با چنین احساسی روبه‌روست، با ثبت‌نام او در كلاس‌های هنری و مانند آن، وقت گذاشتن برای همكلامی با او و... كاری كنید كه هم زمان تنهایی او كمتر شود، هم زمینه پیدا كردن دوستانی فراهم شود كه به دلیل همسالی یكدیگر را بهتر درك كنند.

خانواده‌های تك‌فرزند برای آن‌كه مشكلات‌شان زیادتر از آن نشود كه به سببش تصمیم به داشتن فقط یك فرزند گرفته‌اند، لازم است همواره دانش و آگاهی‌های خود را در این زمینه بالا ببرند. از فرصت‌های به دست آمده طی روز برای این منظور غافل نشوید تا در آینده كودكی نداشته باشید كه در پر قو زندگی كرده و بزرگ شده، اما لطیف‌ترین رفتار یا گفتار را زمخت و ناجور می‌پندارد.

منبع: جام جم